Fond bozorida savdo asoslari
Aksiyalar, strategiyalar va risk boshqaruvidan to'liq qo'llanma
Fond bozori nima?
Aksiyalar
Kompaniyaning bir qismi. Aksiya sotib olsangiz — shu kompaniyaning qisman egasisiz va foydasidan ulush olasiz.
Obligatsiyalar
Davlat yoki kompaniyaga beriladigan qarz. Belgilangan foiz bilan qaytariladi. Aksiyadan xavfsizroq, lekin daromad past.
Fyuchers
Kelajakda ma'lum narxda aktiv sotib olish/sotish shartnomasi. Katta leverage imkoniyati bor, lekin xavf ham yuqori.
Optsionlar
Aktivni ma'lum narxda sotib olish yoki sotish huquqi (majburiyat emas). Murakkab, lekin kuchli vosita.
Global fond bozori raqamlarda
Fond bozori muhim voqealari
Birinchi fond birjasi — Amsterdam
Dutch East India Company dunyodagi birinchi aktsiyadorlik kompaniyasi bo'ldi. Amsterdamda birinchi birja ochildi.
Qora chorshanba — Buyuk depressiya
Wall Street qulashi boshlandi: DOW 89% ga tushdi. Millionlab odamlar yig'imlarini yo'qotdi. Bugungi qoidalar shu saboqdan.
Ipoteka inqirozi — Global tanazzul
Subprime ipoteka qimmatli qog'ozlari portladi. S&P 500 57% ga tushdi. "Too big to fail" banklar qutqarildi.
COVID inqirozi va tezkor tiklanish
33 kunda 34% qulash — tarixdagi eng tez. Lekin 5 oyda to'liq tiklanish. Meme aksiyalar va kriptovaluta bumi boshlandi.
Asosiy savdo strategiyalari
Kunlik savdo (Day Trading)
Bir kun ichida savdo qilish. Tezkor qarorlar talab etadi.
- Katta tajriba zarur
- Yuqori leverage
- Stress va vaqt ko'p
Swing Trading
Bir necha kun — haftalar davomida pozitsiya ushlab turish.
- Texnik tahlil asosida
- O'rtacha risk
- Kecha-kunduz kuzatish shart emas
Uzoq muddatli investitsiya
Yillar davomida ushlab turish. Buffett uslubi.
- Murakkab tahlil kerak emas
- Past xarajatlar
- Sabr — asosiy qurol
5 yillik daromad ko'rsatkichlari
(BTC)
mulk (REIT)
(inflyatsiya)
Asosiy moliyaviy risklar
Bozor riski
Umumiy bozor pasayishi barcha aktivlarga ta'sir qiladi. Diversifikatsiya kamaytiradi, lekin yo'q qilmaydi.
Kompaniya riski
Bitta kompaniya bankrot bo'lishi yoki yomon natijalar ko'rsatishi. Portfelni tarqatish bilan kamaytiriladi.
Likvidlik riski
Aktivni kerakli vaqtda sotib bo'lmaslik. Kichik kompaniyalar aksiyalari va ayrim muqobil investitsiyalarda yuqori.
Leverage riski
Qarz mablag'idan foydalanish yutuqni ham, yo'qotishni ham kuchaytiradi. Yangi treyderlar uchun eng xavfli.
Muvaffaqiyatli treyder qoidalari
Yo'qolishga tayyor pul bilan savdo qiling
Hech qachon ijara haqi, oziq-ovqat puli yoki qarzni bozoriga tashlang. Faqat ortiqcha pul ishlatiladi.
Stop-loss har doim o'rnating
Har bir pozitsiyada maksimal yo'qotish chegarasini oldindan belgilang. "Narx qaytib keladi" — o'limga olib boruvchi fikr.
Hissiyotga emas, rejaga amal qiling
FOMO va panic — savdochilarning asosiy dushmani. Kirish va chiqish nuqtalarini oldindan aniqlang.
Bitta savdoga kapitalning max 2–5% ni qo'ying
Pozitsiya o'lchamlash (position sizing) — uzoq muddatda omon qolishning asosi.
Savdo kundaligini yuring
Har bir savdoni qayd eting: kirish sababi, natija, xulosa. Xatolardan o'rganish — o'sishning asosi.
Bozor sabrsizlarning pulini sabrlilarning hisobiga o'tkazish mashinidir.
Berkshire Hathaway rahbari, so'nggi 60 yilda o'rtacha yillik 19.8% daromad ko'rsatgan.
Savdo — bu fan va san'at
Muvaffaqiyatli investor bo'lish uchun bilim, intizom va hissiyotlarni boshqarish zarur. Eng yaxshi investitsiya — o'zingizga qilingan investitsiya.